Kikkers koken en andere "feiten"

[parsifal]

Soms zeggen predikanten dingen op de preekstoel die op zijn zachtst gezegd niet heel goed onderbouwd zijn. Het verhaal dat kikkers in het water blijven zitten als je het langzaam verwarmt (doen ze over algemeen niet), en uit het water springen als je ze in kokend heet water gooit (doen ze ook niet, want ze overleven dat niet) maakt het punt van de predikant wel duidelijk, maar lijkt verder een fabel.
Iets kwalijker is m.i. de verwijzing naar zeven gemeenten die in Openbaring genoemd worden. Nu zouden die kerken er niet meer zijn. In Smyrna (Izmir) zijn nog steeds kerken en tot de verdrijving van de Grieken uit Turkije (met de brand van Smyrna als dieptepunt) woonden er tot meer dan honderdduizend Christenen in de stad. Hoewel nu het aantal Christenen daar extreem laag is, is zonder meer zeggen dat daar nu weinig Christenen zijn, ongeveer als zeggen dat er nu weinig Joden in Amsterdam wonen.

Zijn er meer van dit soort onschuldige fabels (zoals de eerste) of pijnlijke halve waarheden (zoals de tweede) die je meer dan eens van de preekstoel hebt gehoord?

[Tiberius]

Wordt ook wel een homiletische leugen genoemd: een fakeverhaaltje om een preek op te leuken.

[Gemeentelid]

Ik kan ze zo niet herinneren vanuit preken moet ik zeggen. Maar eerlijk gezegd vind ik het een kwalijke zaak.

1) We mogen niet liegen dus iets verkondigen om op leuken of zo hoort niet. Tenzij je natuurlijk echt niet wist dat het niet klopte. Maar goed je zou verwachten dat je in de voorbereiding je feiten checkt.
2) Als je het echt als gelijkenis gebruikt om een bepaalde geestelijke waarheid duidelijk te maken is het ook zorgelijk: begrijp je dan zelf de geestelijke waarheid wel? Of klopt dan überhaupt wel die geestelijke les die je wil uitbeelden?
Zie bijvoorbeeld Jezus: Zijn gelijkenissen zijn altijd gestoeld in de werkelijkheid: hoe groeit zaad, hoe functioneert een bruiloft, de rol van een herder, enz. Dat klopte allemaal en daarom kunnen we iets begrijpen van de geestelijke les die Hij ons wil leren.
Dat gaat dus mis als de 'feiten' niet kloppen. Dan komt de geestelijke les ook niet over en schept eerder alleen maar verwarring.

Als zulke fabels terugkerend zijn en onderdeel gaan uitmaken van de theologie als het ware kan het natuurlijk nog zorgelijker worden. Zelf heb ik sinds kort daar vragen over, misschien dat het forum daar ook wat licht over kan schijnen:
Ik zat laatst te lezen over de vuursalamander. Dit is een dier wat vroeger voor veel mythevorming zorgde. Zo dacht men dat dit dier geboren werd in vuur of niet aangetast werd door vuur. Augustinus heeft deze mythe over de vuursalamander gebruikt als onderbouwing voor het gegeven dat lichamen van ongelovigen in de hel komen en daar branden, maar niet verbranden. Augustinus heeft natuurlijk veel invloed gehad op onze hedendaagse theologie. In hoeverre is ons beeld van de hel nu door hem beïnvloed? En klopt dat beeld dan? Als hij geweten had dat het een mythe was geweest, hoe had hij het dan opgeschreven? Of was zijn beeld van de hel dan toch anders geweest ( en daarmee ook ons beeld?).

[Chrisje72]

Ik lees vandaag voor het eerst dat er staat "hun worm" en "hun vuur" . Ik heb altijd gehoord waar de worm niet sterft en het vuur niet wordt uitgeblust

[DDD]

Ik kan ze zo niet herinneren vanuit preken moet ik zeggen. Maar eerlijk gezegd vind ik het een kwalijke zaak.

1) We mogen niet liegen dus iets verkondigen om op leuken of zo hoort niet. Tenzij je natuurlijk echt niet wist dat het niet klopte. Maar goed je zou verwachten dat je in de voorbereiding je feiten checkt.
2) Als je het echt als gelijkenis gebruikt om een bepaalde geestelijke waarheid duidelijk te maken is het ook zorgelijk: begrijp je dan zelf de geestelijke waarheid wel? Of klopt dan überhaupt wel die geestelijke les die je wil uitbeelden?
Zie bijvoorbeeld Jezus: Zijn gelijkenissen zijn altijd gestoeld in de werkelijkheid: hoe groeit zaad, hoe functioneert een bruiloft, de rol van een herder, enz. Dat klopte allemaal en daarom kunnen we iets begrijpen van de geestelijke les die Hij ons wil leren.
Dat gaat dus mis als de 'feiten' niet kloppen. Dan komt de geestelijke les ook niet over en schept eerder alleen maar verwarring.

Als zulke fabels terugkerend zijn en onderdeel gaan uitmaken van de theologie als het ware kan het natuurlijk nog zorgelijker worden. Zelf heb ik sinds kort daar vragen over, misschien dat het forum daar ook wat licht over kan schijnen:
Ik zat laatst te lezen over de vuursalamander. Dit is een dier wat vroeger voor veel mythevorming zorgde. Zo dacht men dat dit dier geboren werd in vuur of niet aangetast werd door vuur. Augustinus heeft deze mythe over de vuursalamander gebruikt als onderbouwing voor het gegeven dat lichamen van ongelovigen in de hel komen en daar branden, maar niet verbranden. Augustinus heeft natuurlijk veel invloed gehad op onze hedendaagse theologie. In hoeverre is ons beeld van de hel nu door hem beïnvloed? En klopt dat beeld dan? Als hij geweten had dat het een mythe was geweest, hoe had hij het dan opgeschreven? Of was zijn beeld van de hel dan toch anders geweest ( en daarmee ook ons beeld?).

Ik weet niet wat je bedoelt met 'gestoeld in de werkelijkheid'. Maar de gelijkenissen 'kloppen' juist helemaal niet. Een normaal mens laat geen 99 schapen in de wildernis achter om één schaap te zoeken en een normaal mens keert ook niet het hele huis ondersteboven als hij 2 euro kwijt is, om vervolgens ter waarde van 300 euro een feest te geven als de 2 euro weer gevonden is. Een normale vader staat niet altijd op de uitkijk als zijn zoon is weggelopen en zo kan ik nog wel even doorgaan. Een normaal mens neemt olie genoeg mee voor een hele nacht en niet alleen een kaarspitje. Het zijn heel verrassende verhalen.

Overigens had Augustinus een heel mythologische/allegorische manier van bijbellezen in zijn algemeenheid.

[John Galt]

Twee fabels die ik wel eens hoor in een preek:

- De Christenreis is na de Bijbel het meest gelezen boek ter wereld.
(Dat zou geweldig zijn, maar helaas. Denk je nou echt dat al die Arabieren en Chinezen dat boek gelezen hebben? Misschien is het onder refo's het op één na meest gelezen boek, maar buiten die kring beslist niet. Informeer eens op je werk wie het boek überhaupt kent.)
- In preken over het 3e gebod: Nederlanders vloeken veel. Er is in het Engels zelfs een spreekwoord: Vloeken als een Hollander.
(Een tientje voor wie dat in een woordenboek kan aanwijzen. Ik denk bovendien dat bv Vlamingen veel meer vloeken dan Hollanders.)

[Henk J]

Soms zeggen predikanten dingen op de preekstoel die op zijn zachtst gezegd niet heel goed onderbouwd zijn. Het verhaal dat kikkers in het water blijven zitten als je het langzaam verwarmt (doen ze over algemeen niet), en uit het water springen als je ze in kokend heet water gooit (doen ze ook niet, want ze overleven dat niet) maakt het punt van de predikant wel duidelijk, maar lijkt verder een fabel.
Iets kwalijker is m.i. de verwijzing naar zeven gemeenten die in Openbaring genoemd worden. Nu zouden die kerken er niet meer zijn. In Smyrna (Izmir) zijn nog steeds kerken en tot de verdrijving van de Grieken uit Turkije (met de brand van Smyrna als dieptepunt) woonden er tot meer dan honderdduizend Christenen in de stad. Hoewel nu het aantal Christenen daar extreem laag is, is zonder meer zeggen dat daar nu weinig Christenen zijn, ongeveer als zeggen dat er nu weinig Joden in Amsterdam wonen.

Zijn er meer van dit soort onschuldige fabels (zoals de eerste) of pijnlijke halve waarheden (zoals de tweede) die je meer dan eens van de preekstoel hebt gehoord?

Moet eerlijk zeggen dat ik niet zo vaak hoor dat er geen christenen meer zouden zijn daar, wel dat het er heel weinig zijn nu, dat klopt ook. Als je dan bedenkt dat Christus gezegd heeft tegen de gemeente in Efeze dat Hij de kandelaar zou wegnemen als men zich niet zou bekeren en terugkeren naar de eerste werken en je kijkt naar het aantal christenen daar nu dan heeft ons dat wel wat te zeggen.
Ander voorbeeld wat wel helemaal in deze rubriek past, zag een fragment waarin gezegd werd dat ds. I. Kievit een bepaalde uitspraak deed toen er een nieuwe kerk in Lunteren werd gebouwd. Probleem is alleen, toen ds. I. Kievit in Lunteren stond is daar helemaal geen nieuwe kerk gebouwd.

[Marco]

Dat gelijkenissen vaak absurd zijn is helemaal waar. Dat is juist de kracht van die gelijkenissen, en daar moeten we niet overheen lezen. Voor ons soms lastig, want we zijn zó aan sommige gelijkenissen gewend dat we het absurde er lang niet altijd meer uithalen.

Maar dat is een beetje off-topic. Meer on-topic: ik kan er niet heel erg mee zitten als er eens een feitje niet helemaal klopt, zo lang dat geen belangrijk onderdeel of argument vormt in een preek. Het wordt wel anders als het vaak gebeurt, dan wijst het op een zekere onzorgvuldigheid bij het maken van die preek.
Anders wordt het als de 'feiten' belangrijk zijn voor de preek. Dat kan gaan om historische gebeurtenissen of culturele omstandigheden. Ongemerkt kan dan inlegkunde insluipen.

[Edelweiss]

Twee fabels die ik wel eens hoor in een preek:

(...)
- In preken over het 3e gebod: Nederlanders vloeken veel. Er is in het Engels zelfs een spreekwoord: Vloeken als een Hollander.
(Een tientje voor wie dat in een woordenboek kan aanwijzen. Ik denk bovendien dat bv Vlamingen veel meer vloeken dan Hollanders.)

Deze heb ik ook wel eens gehoord in een preek. Nu zijn Nederlanders over het algemeen vrij grof (niet te verwarren met directheid) maar grof en vloeken is natuurlijk niet hetzelfde.

'Vloeken als een Hollander' is overigens geen Engels spreekwoord maar wel degelijk een uitdrukking (zelfde categorie als 'Dutch courage', en kent dezelfde oorsprong).

[Bert Mulder]

Twee fabels die ik wel eens hoor in een preek:

- De Christenreis is na de Bijbel het meest gelezen boek ter wereld.
(Dat zou geweldig zijn, maar helaas. Denk je nou echt dat al die Arabieren en Chinezen dat boek gelezen hebben? Misschien is het onder refo's het op één na meest gelezen boek, maar buiten die kring beslist niet. Informeer eens op je werk wie het boek überhaupt kent.)
- In preken over het 3e gebod: Nederlanders vloeken veel. Er is in het Engels zelfs een spreekwoord: Vloeken als een Hollander.
(Een tientje voor wie dat in een woordenboek kan aanwijzen. Ik denk bovendien dat bv Vlamingen veel meer vloeken dan Hollanders.)

Traditional Dutch profanity is famously unique, aggressive, and creative. While English speakers use words related to sex or bodily waste, the Dutch often rely on severe diseases, ailments, and religious terms to express frustration, turning what might shock other cultures into common colloquial expletives.

[John Galt]

Buitenlanders ervaren dat als Nederlanders vloeken ze dat grof doen. Je kunt er overigens over discussiëren of het k-woord grover of minder grof is dan Gods naam misbruiken. Van Amerikaanse tienermeisjes die om de klipklap "OMG" roepen vind ik ook iets.
Maar als uitdrukking/spreekwoord vind ik het alleen bij Nederlanders zelf die zich daarvoor schamen. Doorgaans gaan uitdrukkingen en spreekwoorden over "Dutch" over onze spreekwoordelijke drankzucht en spaarzaamheid.