Generale Synode Christelijke Gereformeerde Kerken 2024

[BSH]

Dat is allemaal goed en wel, maar waarom beantwoord je mijn vragen niet gewoon?

Voor de geïnteresseerde meelezer: welke vraag precies?

Gaat het dan om de door jouw geziene hypocrisie dat het niet houden van deze (op zich Bijbelse) besluiten reden tot scheuring geeft, terwijl er allang onbijbelse praktijken bestaan binnen de CGK. Formuleer ik het dan goed?

Precies.

Vergelijkbaar met de reactie die onze VO kreeg: als je steeds kortere rokjes bij meisjes gedoogt, mag je geen punt maken van een broek bij meisjes.

[Tiberius]

Dat is allemaal goed en wel, maar waarom beantwoord je mijn vragen niet gewoon?

Voor de geïnteresseerde meelezer: welke vraag precies?

Gaat het dan om de door jouw geziene hypocrisie dat het niet houden van deze (op zich Bijbelse) besluiten reden tot scheuring geeft, terwijl er allang onbijbelse praktijken bestaan binnen de CGK. Formuleer ik het dan goed?

Precies.

Die vraag is toch ook al talloze keren beantwoord: omdat in 2025 voor het eerst (!) de kerkelijke weg helemaal was uitgelopen. Dat is nog nooit eerder het geval geweest; en als er afwijkingen waren, dan zijn die altijd in de kerkelijke weg behandeld.

1. Voor vrouw in ambt werd het besluit van 2019-2022 vast en bondig; tot 2025 hadden alle ingediende revisieverzoeken opschortende werking en was er nog een kerkelijke weg. Datzelfde geldt voor homoseksuele relaties: daarin werden de besluiten in 2016 vast en bondig. Ook ging er een commissie aan de slag die bij bepaalde gemeenten de gesprekken zouden begeleiden over het beleid.

2. Tot op beide thema's gemeenten openlijk gingen afwijken (sinds 2019 ging dat voor vrouw en ambt op enkele classes spelen; voor homoseksualiteit in de classis Zwolle). Ook toen is op verschillende kerkelijke niveaus de kerkelijke weg geheel afgelopen.

3. Ondertussen is het ecclesiologische rapport (unaniem door de synode van 2019-2022 de kerken ingestuurd: zo moeten we spreken over de kerk) in handen gelegd van alle kerkelijke vergaderingen, en is een commissie kerk-zijn aan het werk gezet om gesprekken daarover te begeleiden. Ook daarop is gewacht. De commissie kerk-zijn liet echter eind 2023 een alarmsignaal afgaan richting deputaten vertegenwoordiging: de kerken gaan vastlopen of uit elkaar vallen. Daarop werd in aanloop naar de GS 2024-2025 een convent in Veenendaal georganiseerd.

4. In 2024-2025 lag op de GS-tafel de vraag: Hoe verder met afwijkende gemeenten? De ene classis liet alles gaan, de andere classis vermaande maar zag ik de besluiten van 2019-2022 geen ruimte om verder te gaan dan dat; weer een andere classis trok een lastbrief van een gemeente in. Daarnaast lag het alarmerende rapport van de commissie kerk-zijn op tafel en de verslaglegging van het convent, en een hele stapel revisieverzoeken. Dit alles gaf al bij aanvang van de GS de gedachte: die is niet meer samen te brengen. Dáárom heeft de GS aan het begin van de synode een commissie Toekomst Kerkverband ingesteld. Zij kwamen met een voorstel tot het instellen van interimclasses. Dat plan vond onvoldoende draagvlak. Daarna kwam het moderamen na vele gesprekken en doorgenomen ideeën met de houtskoolschets voor het A/B-model. Ook dat vond geen draagvlak.

5. De conclusie van dit alles: niet alleen is de kerkelijke weg ten einde; ook mogelijke oplossingsrichtingen hebben onvoldoende draagvlak gekregen om het vertrouwen te hebben dat héél het kerkverband die oplossingsrichting zou kunnen dragen. Dat concludeerde de synode dan ook in maart 2025. Verder vergaderen had dan ook geen zin meer. Wel werd nog de indringende oproep gedaan aan de kerken die op beide thema's afwijkend beleid hadden geformuleerd om daarvan terug te keren, of op z'n minst aan te geven dat men daar geen breuk voor over had. Het tegendeel gebeurde, waarna de synode niets anders restte dan de bittere conclusie van maart 2025 te bevestigen.

6. De synode besloot om alles verantwoordelijkheden terug te leggen bij de plaatselijke kerkenraden. Die hebben te bezien, of en op welke wijze ze zich met elkaar willen verbinden. De kerk van Dordrecht-Zuid had al vrij spoedig een idee; de kerk van Broeksterwoude-Petrus ook; en Rijnsburg ook. Los van de inhoud deden Dordrecht-Zuid en Rijnsburg daarmee precies wat de synode had besloten: namelijk het initiatief als plaatselijke kerkenraad naar zich toe trekken.

(Voor nog meer feiten: zie het artikel van ds. W.L. van der Staaij in het laatste nummer van Bewaar het Pand.)

Kortom: na honderden pagina's hier op RF blijven bovenstaande feiten (voor mij) nog steeds overeind staan en worden die door anderen betwist. Dat is zo'n beetje in het hele land het geval. Maar één ding is duidelijk: er is feitelijk in maart 2025, of zo u wilt in juni 2025, een breuk geslagen. Beide groepen van kerken menen dat zij niet breken maar de CGK voortzetten. Dat zal vast aan alle zijden ofwel voor de één, ofwel voor de ander betwist worden, of zelfs keihard veroordeeld, of geframed, of... Maar dat heeft allemaal geen zin. De kerk bestaat allereerst uit de plaatselijke gemeente. Als die scheurt, dan scheurt de kerk. En voor het overige: ik begrijp oprecht niet waarom er niet langzamerhand wordt vastgesteld: We agree to disagree. En nu gaan we gewoon als volwassen mensen vriendelijk en ootmoedig aan tafel om de kerken te ontvlechten en de gezamenlijke verantwoordelijkheden goed te regelen en andere dingen gezamenlijke te dragen?

(Inderdaad, ik zou niet meer reageren. Maar ik verbijster mij over de toon, de beschuldigingen, en het verdwijnen van de mogelijkheid om gewoon te overleggen.)

Bedankt Evangelist voor je uitgebreide bericht; dat vind ik persoonlijk plezieriger dan dat afblaffen.
Maar dat is toch niet een antwoord op mijn vragen? Of op die van Wim Anker?

[Evangelist]

Bedankt Evangelist voor je uitgebreide bericht; dat vind ik persoonlijk plezieriger dan dat afblaffen. Maar dat is toch niet een antwoord op mijn vragen? Of op die van Wim Anker?

Ja, ik meen van wel. Er is nooit een zodanig afwijken binnen de CGK geweest in besluiten van plaatselijke kerken, of meerdere vergaderingen, dat welbewust tot afwijking werd besloten en meerdere vergaderingen daar niets (meer) tegen deden of konden of wilden doen.
Kortom: mijns inziens klopt de premisse niet dat er al talloze onbijbelse praktijken waren - die officieel kerkenraadsbeleid waren - en waartegen classes niet hebben gewaarschuwd, of die niet uiteindelijk op de kerkelijke vergaderingen zijn behandeld.
(Waarmee ik overigens niet wil uitsluiten dat er geen onbijbelse gedachten waren, maar die zijn dan nooit in officiële zin ook bekendgemaakt of bekend geworden. Je weet immers nooit wat je niet weet. En in kerkelijke vergaderingen hoor je je te richten op wat kerkelijk tot je komt. Je kunt niet op basis van vage sentimenten, via-via of zelfs krantenberichten oordelen vellen en conclusies trekken.)

[BSH]

Bij een langzaam afglijden is het minder makkelijk een streep trekken dan bij het omzetten van een wissel, dat klopt. Daar zit iets inconsequents in.

Maar de redenering dat het (eerst onbewust) gedogen van het één verbiedt om op een ander front een streep te trekken is mijns inziens lastig Bijbels te onderbouwen.

[huisman]

Bedankt Evangelist voor je uitgebreide bericht; dat vind ik persoonlijk plezieriger dan dat afblaffen. Maar dat is toch niet een antwoord op mijn vragen? Of op die van Wim Anker?

Ja, ik meen van wel. Er is nooit een zodanig afwijken binnen de CGK geweest in besluiten van plaatselijke kerken, of meerdere vergaderingen, dat welbewust tot afwijking werd besloten en meerdere vergaderingen daar niets (meer) tegen deden of konden of wilden doen.
Kortom: mijns inziens klopt de premisse niet dat er al talloze onbijbelse praktijken waren - die officieel kerkenraadsbeleid waren - en waartegen classes niet hebben gewaarschuwd, of die niet uiteindelijk op de kerkelijke vergaderingen zijn behandeld.
(Waarmee ik overigens niet wil uitsluiten dat er geen onbijbelse gedachten waren, maar die zijn dan nooit in officiële zin ook bekendgemaakt of bekend geworden. Je weet immers nooit wat je niet weet. En in kerkelijke vergaderingen hoor je je te richten op wat kerkelijk tot je komt. Je kunt niet op basis van vage sentimenten, via-via of zelfs krantenberichten oordelen vellen en conclusies trekken.)

Dank voor de duidelijke verwoording. Je beschrijft de feiten. Op classisvergaderingen hebben wij regelmatig een advies moeten geven op een vraag van een kerkenraad hoe te handelen bij bv een echtscheiding, ongehuwd samenwonen enz. Het was mij een vreugde dat ondanks de zeer grote liggingsverschillen in onze classis we een eenduidig en vaak unaniem advies konden geven. Ook de besprekingen om tot zo’n advies te komen waren goed omdat de Schrift de leidraad was voor ons allen. En onze classis bestaat van uiterst links tot midden tot uiterst rechts.
Wat @Tiberius zegt herken ik dan ook niet van meerdere vergaderingen terwijl ik weet dat plaatselijk er bv op deze thema’s door kerkenraden verschillend wordt geacteerd. Maar dat zie ik bv ook in de GG. Dat komt o.a. ook omdat geen enkele pastorale situatie hetzelfde is. M.a.w. er was voor de ongehoorzaamheid genoeg op de CGK aan te merken maar dat was nooit zo fundamenteel. Wij zijn (gelukkig) nooit zo homogeen geweest als de GG of de GGiN . De gemeenten zijn al heel lang verschillend in uiterlijk, liturgie enz. Dat hebben we altijd van elkaar geaccepteerd. Helaas werd het verschil in prediking ook steeds groter. Dat gaf wel grote zorgen omdat de prediking toch het hart van de christelijke gemeente is.
Misschien is de CGK te typeren in een kerkverband waar plaatselijk vrijheid is waar het kan en gebondenheid (aan de Schrift) waar het moet. Die gebondenheid is helaas door de ongehoorzaamheid stuk gemaakt.

[Wim Anker]

..... Wij zijn (gelukkig) nooit zo homogeen geweest als de GG of de GGiN......

Gelukkig maar zeg. Geniet ervan. Het "niet zo homogeen zijn" en dat "gelukkig vinden" prevereert boven de Schrift.

Met welke bloemrijke, gevoelige, postings het ook wordt gebracht. Dat is het voordeel van de duizenden pagina's op rf. Het komt vanzelf naar boven.

[Refojongere]

..... Wij zijn (gelukkig) nooit zo homogeen geweest als de GG of de GGiN......

Gelukkig maar zeg. Geniet ervan. Het "niet zo homogeen zijn" en dat "gelukkig vinden" prevereert boven de Schrift.

Met welke bloemrijke, gevoelige, postings het ook wordt gebracht. Dat is het voordeel van de duizenden pagina's op rf. Het komt vanzelf naar boven.

Het zou mooi zijn nu op de inhoud in te gaan van huisman nu hij een keer niet op de persoon Tiberius speelt.

Jammer ook dat je iemand voor de zoveelste keer keihard veroordeelt. Nu weer dat zo iemand zijn gevoel boven de Schrift zet. Oordeelt niet opdat gij nu geoordeeld wordt.

[Wim Anker]

..... Wij zijn (gelukkig) nooit zo homogeen geweest als de GG of de GGiN......

Gelukkig maar zeg. Geniet ervan. Het "niet zo homogeen zijn" en dat "gelukkig vinden" prevereert boven de Schrift.

Met welke bloemrijke, gevoelige, postings het ook wordt gebracht. Dat is het voordeel van de duizenden pagina's op rf. Het komt vanzelf naar boven.

Het zou mooi zijn nu op de inhoud in te gaan van huisman nu hij een keer niet op de persoon Tiberius speelt.

Jammer ook dat je iemand voor de zoveelste keer keihard veroordeelt. Nu weer dat zo iemand zijn gevoel boven de Schrift zet. Oordeelt niet opdat gij nu geoordeeld wordt.

@Huisman geeft of geen antwoord op de vraag waarom niet aansluiten bij een ander kv of als reden wordt cultuur en dat soort dingetjes aangegeven. (En dat geld ook voor @Evangelist".) En ja, dat veroordeel ik inderdaad. Tot zover namelijk de tolerantie van @Huisman, "als ze niet zo "niet homogeen" zijn als ik wens dan pruim ik ze niet en richt ik een nieuw kv op"

En deze tekst aanhalen als er een scheuring en een nieuw kv in de planning staat is... tja.

[Groepscirkel]

<> En deze tekst aanhalen als er een scheuring en een nieuw kv in de planning staat is... tja.

Die scheuring is er al, want scheuren betreft inhoud. Dat staat dus niet op een planning, maar ligt in het verleden.

[Wim Anker]

<> En deze tekst aanhalen als er een scheuring en een nieuw kv in de planning staat is... tja.

Die scheuring is er al, want scheuren betreft inhoud. Dat staat dus niet op een planning, maar ligt in het verleden.

Natuurlijk. Rijnsburg is een archeologisch clubje.

[Groepscirkel]

<> En deze tekst aanhalen als er een scheuring en een nieuw kv in de planning staat is... tja.

Die scheuring is er al, want scheuren betreft inhoud. Dat staat dus niet op een planning, maar ligt in het verleden.

Natuurlijk. Rijnsburg is een archeologisch clubje.

Nee, Rijnsburg is een historisch en landelijk dorp in de Duin- en Bollenstreek, bekend op de bloembollenteelt en FloraHolland. Sinds de fusie in 2006 is het onderdeel van de gemeente Katwijk en telt het ruim 17.000 inwoners.

[MidMid]

Die vraag is toch ook al talloze keren beantwoord: omdat in 2025 voor het eerst (!) de kerkelijke weg helemaal was uitgelopen. Dat is nog nooit eerder het geval geweest; en als er afwijkingen waren, dan zijn die altijd in de kerkelijke weg behandeld.

1. Voor vrouw in ambt werd het besluit van 2019-2022 vast en bondig; tot 2025 hadden alle ingediende revisieverzoeken opschortende werking en was er nog een kerkelijke weg. Datzelfde geldt voor homoseksuele relaties: daarin werden de besluiten in 2016 vast en bondig. Ook ging er een commissie aan de slag die bij bepaalde gemeenten de gesprekken zouden begeleiden over het beleid.

2. Tot op beide thema's gemeenten openlijk gingen afwijken (sinds 2019 ging dat voor vrouw en ambt op enkele classes spelen; voor homoseksualiteit in de classis Zwolle). Ook toen is op verschillende kerkelijke niveaus de kerkelijke weg geheel afgelopen.

3. Ondertussen is het ecclesiologische rapport (unaniem door de synode van 2019-2022 de kerken ingestuurd: zo moeten we spreken over de kerk) in handen gelegd van alle kerkelijke vergaderingen, en is een commissie kerk-zijn aan het werk gezet om gesprekken daarover te begeleiden. Ook daarop is gewacht. De commissie kerk-zijn liet echter eind 2023 een alarmsignaal afgaan richting deputaten vertegenwoordiging: de kerken gaan vastlopen of uit elkaar vallen. Daarop werd in aanloop naar de GS 2024-2025 een convent in Veenendaal georganiseerd.

4. In 2024-2025 lag op de GS-tafel de vraag: Hoe verder met afwijkende gemeenten? De ene classis liet alles gaan, de andere classis vermaande maar zag ik de besluiten van 2019-2022 geen ruimte om verder te gaan dan dat; weer een andere classis trok een lastbrief van een gemeente in. Daarnaast lag het alarmerende rapport van de commissie kerk-zijn op tafel en de verslaglegging van het convent, en een hele stapel revisieverzoeken. Dit alles gaf al bij aanvang van de GS de gedachte: die is niet meer samen te brengen. Dáárom heeft de GS aan het begin van de synode een commissie Toekomst Kerkverband ingesteld. Zij kwamen met een voorstel tot het instellen van interimclasses. Dat plan vond onvoldoende draagvlak. Daarna kwam het moderamen na vele gesprekken en doorgenomen ideeën met de houtskoolschets voor het A/B-model. Ook dat vond geen draagvlak.

5. De conclusie van dit alles: niet alleen is de kerkelijke weg ten einde; ook mogelijke oplossingsrichtingen hebben onvoldoende draagvlak gekregen om het vertrouwen te hebben dat héél het kerkverband die oplossingsrichting zou kunnen dragen. Dat concludeerde de synode dan ook in maart 2025. Verder vergaderen had dan ook geen zin meer. Wel werd nog de indringende oproep gedaan aan de kerken die op beide thema's afwijkend beleid hadden geformuleerd om daarvan terug te keren, of op z'n minst aan te geven dat men daar geen breuk voor over had. Het tegendeel gebeurde, waarna de synode niets anders restte dan de bittere conclusie van maart 2025 te bevestigen.

6. De synode besloot om alles verantwoordelijkheden terug te leggen bij de plaatselijke kerkenraden. Die hebben te bezien, of en op welke wijze ze zich met elkaar willen verbinden. De kerk van Dordrecht-Zuid had al vrij spoedig een idee; de kerk van Broeksterwoude-Petrus ook; en Rijnsburg ook. Los van de inhoud deden Dordrecht-Zuid en Rijnsburg daarmee precies wat de synode had besloten: namelijk het initiatief als plaatselijke kerkenraad naar zich toe trekken.

(Voor nog meer feiten: zie het artikel van ds. W.L. van der Staaij in het laatste nummer van Bewaar het Pand.)

Kortom: na honderden pagina's hier op RF blijven bovenstaande feiten (voor mij) nog steeds overeind staan en worden die door anderen betwist. Dat is zo'n beetje in het hele land het geval. Maar één ding is duidelijk: er is feitelijk in maart 2025, of zo u wilt in juni 2025, een breuk geslagen. Beide groepen van kerken menen dat zij niet breken maar de CGK voortzetten. Dat zal vast aan alle zijden ofwel voor de één, ofwel voor de ander betwist worden, of zelfs keihard veroordeeld, of geframed, of... Maar dat heeft allemaal geen zin. De kerk bestaat allereerst uit de plaatselijke gemeente. Als die scheurt, dan scheurt de kerk. En voor het overige: ik begrijp oprecht niet waarom er niet langzamerhand wordt vastgesteld: We agree to disagree. En nu gaan we gewoon als volwassen mensen vriendelijk en ootmoedig aan tafel om de kerken te ontvlechten en de gezamenlijke verantwoordelijkheden goed te regelen en andere dingen gezamenlijke te dragen?

(Inderdaad, ik zou niet meer reageren. Maar ik verbijster mij over de toon, de beschuldigingen, en het verdwijnen van de mogelijkheid om gewoon te overleggen.)

Voor een deel, kan ik meekomen in bovenstaande, met name waar het om feiten gaat.
Op een gegeven moment krijg je echter een mengvorm van feiten en meningen.
De alinea's worden daar ook duidelijk langer.
Feiten kun je vaak kort opsommen.
Wat ik bedoel...

Bij 4 begint ons verschil van inzicht. Het rapport van het convent ging voor een niet onbelangrijk deel over de manier waarop wij als kerken thema's bespreken. Er zijn suggesties gedaan voor hoe e.e.a. aan te vliegen. Hier is verder niets mee gedaan. In mijn optiek is er te snel op een commissie (heel typisch CGK!) ingezet. Deze commissie kwam met oplossingen terwijl het rapport n.a.v. het convent voor een (groot) deel ging over de stap voor de oplossingen, hoe geef je een gezamenlijk spreken en nadenken vorm. Want de huidige manier waarop we dat doen, voldoet niet en leidt niet tot oplossingen.

En zo gebeurde. De oplossing kwam niet. De GS liep vast. Overigens liggen de besluiten van maart en juni (wat mij betreft terecht) onder revisie. Als GS kun je namelijk concluderen vast te lopen. Maar óók uitspreken dat anderen niet tot een oplossing zouden kunnen komen, door geen roepende kerk aan te wijzen, is - even scherp gezegd - regeren over het eigen graf heen. Wanneer je de ander uitnemender acht dan jezelf, kan en mag je de weg naar de toekomst zo niet blokkeren. En ja, ook ik weet dat er indringende woorden zijn gesproken door deze en gene, maar dat doet aan de constatering van mij niets af.

Daarnaast betrof de indringende oproep niet de nuance die jij hier wel stelt 'of op z'n minst aan te geven dat men daar geen breuk voor over had'. Het was bekering, binnen een gestelde termijn, of sluiten. Bekering dwing je niet af. Dus een onmogelijk en met de bijbel schurend besluit.

In je relaas van feiten, mist de tussenkomst van de rechter die deze uitspraak van juni als onrechtmatig aangemerkt heeft. Het niet aanwijzen van een roepende kerk, was juridisch en kerkordelijk fout. Een fout die 'op aandringen' van de rechter hersteld is.

En verder de lezing onder 6 is jouw lezing van het besluit. De preses verwoorde eerder bij de RefOmroep het anders. Het lag nu terug bij de classis waar de plaatselijke kerken samenkomen.

Dus eens met de feiten onder 1-3 daarna wordt het een gekleurd feitenrelaas. En ja, ook dat zijn de feiten...

[Refojongere]

Het was bekering, binnen een gestelde termijn, of sluiten. Bekering dwing je niet af. Dus een onmogelijk en met de bijbel schurend besluit.

Hoe lees je dan de 40 dagen bekeringsoproep van Jona? Johannes de Doper drong ook aan op bekering met een tijdsklem dat het elk moment te laat kan zijn. Heden zegt de Schrift.

Ik snap vermoedelijk wat je zegt: een synode is geen dictatuur, maar moet pastoraal handelen.

Maar dat bekering afdwingen door een tijdsklem te zetten onbijbels is vind ik niet juist.

[MidMid]

Het was bekering, binnen een gestelde termijn, of sluiten. Bekering dwing je niet af. Dus een onmogelijk en met de bijbel schurend besluit.

Hoe lees je dan de 40 dagen bekeringsoproep van Jona? Johannes de Doper drong ook aan op bekering met een tijdsklem dat het elk moment te laat kan zijn. Heden zegt de Schrift.

Ik snap vermoedelijk wat je zegt: een synode is geen dictatuur, maar moet pastoraal handelen.

Maar dat bekering afdwingen door een tijdsklem te zetten onbijbels is vind ik niet juist.

Ik vind het nogal wat om een oproep tot bekering van Jona of Johannes te Doper te vergelijken met die de GS uit deed gaan.

Bekering afdwingen onder tijdsdruk, maakt van bekering mensenwerk. Alsof ik daarvoor kan kiezen.
Later legde @huisman uit dat in de wandelgangen er anders over gesproken is. Spijtig dat die wandelgangen niet de expliciete besluiten geworden zijn.

[Middenrefo]

Het was bekering, binnen een gestelde termijn, of sluiten. Bekering dwing je niet af. Dus een onmogelijk en met de bijbel schurend besluit.

Hoe lees je dan de 40 dagen bekeringsoproep van Jona? Johannes de Doper drong ook aan op bekering met een tijdsklem dat het elk moment te laat kan zijn. Heden zegt de Schrift.

Ik snap vermoedelijk wat je zegt: een synode is geen dictatuur, maar moet pastoraal handelen.

Maar dat bekering afdwingen door een tijdsklem te zetten onbijbels is vind ik niet juist.

Ik vind het nogal wat om een oproep tot bekering van Jona of Johannes te Doper te vergelijken met die de GS uit deed gaan.

Bekering afdwingen onder tijdsdruk, maakt van bekering mensenwerk. Alsof ik daarvoor kan kiezen.
Later legde @huisman uit dat in de wandelgangen er anders over gesproken is. Spijtig dat die wandelgangen niet de expliciete besluiten geworden zijn.

Gewone gemeenteleden en kerkenraden kunnen helemaal niets met wat er in de wandelgangen van een synode wordt besproken. Regelmatig hoor ik daar positieve dingen over en daar stoor ik me mateloos aan. Wordt er dan in de vergaderzaal een spel gespeeld? Worden de standpunten daar harder omdat de 'achterban' het kan zien, horen of later teruglezen? Als de sfeer in de wandelgangen goed is, of in elk geval beter, wat hebben we daar dan aan en wat schieten we er mee op? Waarom is de crisis dan toch ontstaan?